हिउँफुलको शहरमा कष्टकर जनजीवन

301
views

सिताराम थापा
बाग्लुङ । हिउँफुल सौन्दर्यताः हिमाल पारीको जिल्ला मुस्ताङ नेपालको निकै विकट र दुर्गम मानियता पनि प्राकृतिक सौन्दर्यताको छटाको बिबिधताका हिसाबले निकै सौन्दर्यता रहेको छ । उपल्लो मुस्ताङको अधिकांस भूगोलमा यस बर्षको माघसम्म चौथो पटकसम्म हिउँबर्षा भएको छ । अहिले तीनदिन सम्मको हिउबर्षाको सौन्दर्यताले गाउँ, बजार, बुट्यान, कार्यालय सेताम्मे हिमालकै स–साना आकृति बनेका छन । हिउँफुलहरुकने ढिस्काको आकृतिमा फुत्त बाहिर निक्लन्छन र खेलाउँछन हिउँफुल टाउकामा सेताम्मे हिउँफुल लिएर चिसो सिरेटोको लप्का खादै फुत्त भित्र पस्छन बागलुङबाट गएका समाजसेवी बुद्दिबल थापा मगर र साथीहरु ।

हिउँ फुलले पर्यटक र हेर्ने मानिसका लागि आकर्षण थपिन्छन । टाढाका मानिस समेत हिमाली दृष्यवलोकन गरि मनमग्ध माधुर्य हँसिलो बनाउँछन । हिउँफुलको वर्षा खेत, बारी, बाली र मल माटोमा फसफस खसेपछि यहाँ कृषकहरुमा खुसियाली छाउँछन । सेताम्मे हिउँले मल, माटो पग्लिएर कृषि उत्पादत्कत्वमा उकालो लाग्ने कृषि प्रविधिको प्राकृतिक नियति नै हो । यसैले पनि यहाँ पर्यटकिय आकर्षणको गन्तव्य मात्र नभएर नेपाललाई विश्व सामु पहिचान गराउन सफल भएको छ ।

कष्टकर जीवनः दुई तीन दिनसम्मको हिम बर्षाले हिउँ नरोकिदै मुस्ताङमा चिसो, तिसो हुरी बतास र सिरेटो चलिरहेको छ । निरन्तर आकासिएको चिसोका कारण स्थानियबासीहरु आफ्नो घरभन्दा बाहिर निस्कन सक्ने अवस्था रहेको छैन ।

“बुढेसकालको ढल्नै लागेको ज्यानमा चिसोले प्राण धान्न हम्मेहम्मे परेको छ । चिसोले उमेर ढलेका र बृद्दाहरुलाई शरिरमा दम तथा श्वास प्रश्वास सम्बन्धि रोगका विरामीहरुले अकालमै ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्था ल्याएको स्थानिय बासिन्दाहरु बताउँछन् ।

उपल्लो मुस्ताँङ देखि हिड्न सक्ने मानिसहरु कार्तिक महिनामै चिसो सिरेटो छल्न आफ्नो ब्यापार ब्यवसाय लिएर हिमाली भाग बाट पहाडी इलाका तर्फ प्रवेश गरिसकेका छन । जाडो र चिसोको कारण उहाँ को जनजीवन चौतर्फी कष्टकर बनेको छ । शारीरिक रुपमा कमजोर अनि उमेर पुगेका मानिसहरुको अवस्था जाडो र चिसोले गर्दा अत्यन्तै दयनिय भएको छ । बुढेसकालको ढल्नै लागेको ज्यानमा चिसोले प्राण धान्न हम्मेहम्मे परेको छ । चिसोले उमेर ढलेका र बृद्दाहरुलाई शरिरमा दम तथा श्वास प्रश्वास सम्बन्धि रोगका विरामीहरुले अकालमै ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्था ल्याएको स्थानिय बासिन्दाहरु बताउँछन् । अति दुर्गम गाम, ठाम भएकोले स्वास्थ्यकर्मी र अस्पताल तथा ओखतिमुलोको कमि छ । चिसोकै कारण चलिरहेका बिद्यालयहरु पनि बेला बेला पढाइ स्थगन (बन्द) हुने गरेको छ । जाडो मौसममा हिउँ वर्षा र अति चिसोको कष्टकरका लागि नागरीकहरुको आवश्यक सुरक्षा सम्बन्धी कुनैपनि चासो सरकारी निकायले नदेखाएको स्थानियबासीहरुको गुनासो छ । आर्थिक रुपमा मुस्ताङबासीहरु सम्पन्न भएतापनि विपन्न परिवारका बालबालिका तथा बृद्धहरुलाई न्यानोको ब्यवस्थापन गर्नका लागी स्थानिय सरकाले कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता रहेको स्थानियबासी शिव बि.क. बताउँछन । यसको लागि राज्यको संघ, प्रदेश र स्थानिय निकायको नीतिगत रुपमा र ब्याबहारीक रुपमा कदम चाल्नुपर्ने बागलुङबाट गएका सामाजसेवी बुद्दिबल थापा मगर बताउँछन् । चिसो हावा र हिउँका कारण कार्यालयहरुमा सेवाग्राहीको उपस्थिति शुन्य रहेको छ ।

शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइमा विगत तिन दिनदेखि कुनैपनि सेवाग्राही सेवा लिन नआएको उनको प्रत्यक्ष भोगाई रहेको छ । त्यसो त, अन्य सरकारी कार्यालयहरुको हालत पनि उस्तै रहेको अवस्था छ । सेवाग्राही नआउने भएपछि भएका स्थानिय कर्मचारी र जनप्रतिनिधिहरु पनि जवाफदेहि हुन उपल्लो मुस्ताङ सकिरहेको छैनन । उपल्लो मुस्ताङका तालोमानथाँङ, लोघेकर र दामोडर कुण्डका सम्पुर्ण २१ वटा सामुदायिक विद्यालयहरु अहिले चिसोकै कारण कास्की जिल्लाको पोखराका विभिन्न स्थानमा घुम्ति विद्यालयको रुपमा सञ्चालित रहेका छन् । ठाउँ बदलेर पड्नु पर्दा बालबालिका र उनिहरुको अबिभावकलाई पनि विभिन्न समस्या खेप्नुपर्छ । यसैगरि यहाँको प्राइभेट तथा गुम्बाका विद्यालयहरु समेत पोखरामै अध्यापन गर्न बिवश रहेको छ । गणतान्त्रिक गाउँ सुधार समितिका अध्यक्ष भिम बहादुर रसाईली भन्छन, ‘हिउँ र चिसोको जोखिम, बाढी पहिरोको जोखिम सरकारले योजना बनाई समाधान गरिनु पर्छ ।

अहिले केही दिनदेखि लगतार हिउँ वर्षासंगै अत्यन्त चिसो सिरेटोको शिकार बनेर जनजीवन कष्टकर बनेको स्थानिय जनप्रतिनिधि स्विकार्छन तर यसको लागि भने उनिहरुसँग पनि योजना छैन । मुस्ताङ जिल्लाकै घरपझोङ गाउँपालिका–१ छैरोमा प्राकृतिक प्रकोप भुकम्पका कारण थिलोथिलो भएको माटो ढिस्को ढलेर हिउँ वर्षा भएको सिरेटोकै बीच हिजो बिहिबार नीदि बहन बाट रोकिएको थियो । सुख्खा पहिरोको कारण १२ फिट गहिराईमा कालीनदि जमेर तालमा परिणत भएको थियो । स्थानिय प्रहरी, प्रशासन, सेनाको तत्कालीन प्रयासबाट पहिरो हटाई नदि बहन भएको मुस्ताङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी बताउँछन् । अझै दिर्घकालिन समाधान नभएसम्म चिसो र हिउँ बर्षाको कष्टकर जीवन देख्न र खेप्न बाध्य हुने अधिकारकर्मी सिताराम थापा बताउँछन् ।